Hoe dramatisch is jouw relatie?In de praktijk kom ik het regelmatig tegen dat mensen, zonder dat ze daar erg in hebben verstrikt zijn geraakt in een ongelijkwaardige relatie. Dat kan zijn met

Hoe dramatisch is jouw relatie?

een partner, maar net zo goed met iemand anders die dichtbij je staat. Wanneer je in een ongelijkwaardige relatie zit spelen jij en die ander een rol in de “Dramadriehoek”. Dit is een begrip dat voortkomt uit Transactionele Analyse, dat benoemd is door Karpman. In de dramadriehoek zijn drie rollen te spelen, die beurtelings door de twee betrokkenen gespeeld kunnen worden. Bij elke rol hoort een bepaald soort gedrag. De rollen zijn die van slachtoffer, redder en aanklager.
Natuurlijk kan het zo zijn, dat je in een bepaalde situatie werkelijk een van de drie bent; je hebt bijvoorbeeld een ongeluk gehad, hebt iemand ergens voor behoed, of verzet je ergens tegen. Dan heeft je gedrag een gezonde functie, want er is een duidelijk doel mee gediend. Soms kun je echter een van deze rollen, vaak onbewust, aannemen om een bepaalde reactie van die ander te krijgen. Dan is er sprake van ongezond en onvolwassen gedrag. Elke rol heeft zijn eigen kenmerken:

 

Slachtoffer:

Deze persoon voelt zich het slachtoffer, voelt zich hulpeloos en kan het niet alleen. Het slachtoffer heeft de neiging een ander verantwoordelijk te maken. Elk mens heeft zijn eigen bordje leeg te maken in het leven, het slachtoffer probeert zijn bord naar de ander te schuiven, in de hoop dat die ander het leegmaakt, en de problemen oplost. Het slachtoffer schuift de verantwoordelijkheid weg en stelt zich afhankelijk op. Op zoek naar hulp, aandacht en genegenheid.

 

Redder:

Deze persoon voelt zich de redder, hij biedt aan om te helpen en wil zich over de ander ontfermen. De redder heeft de neiging om (ongevraagd)de verantwoordelijkheid voor anderen te nemen. Hij denkt er waarschijnlijk niet eens over na als het bordje van een “slachtoffer” naar hem toegeschoven wordt. Hij neemt het zelfs met twee handen aan! Daarmee wordt de ander afhankelijk gemaakt. De redder zal het wel oplossen! Je hoeft er niet eens om te vragen. De redder kan laten zien wat hij allemaal kan, en haalt daar zijn voldoening uit. Mooie bijkomstigheid is dat door bezig te zijn met de ander, hij niet hoeft na te denken over zichzelf.

 

Aanklager:

De aanklager wijst met een beschuldigende vinger naar de ander om zo de ander op te zadelen met schuldgevoelens. Hij voelt zich onkwetsbaar, en wil afstand houden om niet bij te hoeven dragen aan de verbetering van een relatie. Eigenlijk stelt hij de ander verantwoordelijk want hij weet alles beter. Je zou ze ook het kind, de ouder en de opvoeder kunnen noemen. Dat geeft de ongelijkwaardigheid in de rolverdeling nog eens extra aan. Na enige tijd kun je van rol verwisselen; de redder gaat in de slachtoffer rol zitten of het slachtoffer aanklagen en dus in de aanklagersrol zitten, het slachtoffer gaat in de aanklagersrol zitten etc. Wanneer er sprake is van zo’n rollenpatroon binnen een relatie kun je vaststellen dat de spelers mogen leren om op een volwassen manier aandacht te besteden aan zichzelf, de inbreng in de relatie, de eigen problemen en mogelijke oplossing(en) daarvan. Ook mogen ze leren op en volwassen manier om te gaan met de problemen van de ander. Wanneer men in het rollenpatroon blijft, verandert er niks, je zit in een vicieuze cirkel, waardoor problemen intact blijven en niet opgelost worden. Uiteindelijk kost dat enorm veel energie, en er verandert niets. De relatie blijft op een ongelijkwaardige manier invulling krijgen, bepaald vanuit de drie rollen. De rollen worden een soort automatisme, en daarmee is er een blokkade om op een serieuze manier naar je eigen aandeel, jouw gedrag, jouw behoeften en wensen te kijken. Gevoelsmatig is er afstand, intimiteit wordt vermeden zodat niemand zich gevoelsmatig hoeft bloot te geven.

 

Doorbreken van de Dramadriehoek

Wanneer je dit rollenpatroon herkent in je relatie, is dat de eerste stap om het te doorbreken. Dat geeft namelijk ruimte om weer serieus na te denken en tot verandering te komen. Probeer je eens bewust te worden van het gedrag van zowel die ander, maar zeker ook van jezelf. Een slachtoffer kan uiteindelijk alleen die rol spelen als de redder hem daarin bevestigt. Actie geeft reactie. Wanneer je een andere actie van de ander nodig hebt, zul je dus jouw reactie mogen aanpassen. Je hoeft er dus niet in mee te gaan als de ander je met zijn rol uitnodigt om die andere rol te spelen. Communiceren op een volwassen manier betekent ook naar je eigen aandeel durven kijken, en durven vragen wat je nodig hebt. Wanneer je bewust bent van de dramatiek, wordt je ook steeds bewuster van situaties waarin die dramatiek afwezig is, waarin je een gelijkwaardig contact hebt. Ook is het belangrijk dat je elkaar ruimte geeft om je eigen zaakjes in orde te hebben. Daarvoor kan het handig zijn je definitie van “helpen” te herzien.

Laat je me weten wat je van dit artikel vindt?